مهاجران
افغان حرف چه كسي را باور كنند؟
محمد اسحاق فياض
پس از واكنش هاي گسترده اي كه در قبال اخراج اجباري مهاجران افغان از ايران
صورت گرفت، ايران از تبليغات سوء عليه مهاجران افغان در مطبوعات و رسانه هاي
تصويري خود كمي كاست، و مقداري شدت اخراج ها را نيز كاهش داد، اما روند اخراج را
همچنان ادامه داد.درپي انتقادات گسترده سازمان ملل، دولت افغانستان، كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان، اعتراضات مردمي ،
دانشجويان و علماء و طلاب افغاني مقيم ايران، روشنفكران و اصلاح طلبان ايراني و
نيز كشته شدن يك مهاجر رد مرز شده در هرات و زخمي شدن و مورد ضرب و شتم قرار گرفتن
صدهامهاجر، سر انجام جمهوري اسلامي ايران ، آقاي مهدي صفري معاون وزارت خارجه
جمهوري اسلامي ايران را به كابل فرستاد تا با مقامات افغاني در اين زمينه گفتگو كند.
آقاي صفري در ديداري كه با حامد كرزي رئيس جمهور افغانستان داشت گفت : محمود
احمدي نژاد رييس جمهوري ايران، با توجه به شرايط و امكانات موجود افغانستان، با
بازگشت تدريجي و منظم افغانها موافقت كرده است. آقاي حامد كرزي در اين ديدار از
آقاي احمدي نژاد دعوت كرد تا به كابل سفر نمايد. هم چنين وي در ديداري كه با محمد
يونس قانوني رييس پارلمان افغانستان داشت از گسترش روابط ميان دو كشور سخن راندند
وازآقاي قانوني دعوت كرد تا به ايران سفركند.
سر انجام در ديداري كه آقاي صفري با وزير خارجه افغانستان داشت، قول داد كه
ايران روند اخراج اجباري مهاجرين بدون مدرك
را به حدي کاهش ميدهد که قابل قبول براي افغانستان باشد و اقداماتي را در
پيش مي گيرد تا در جابجايي آنها در افغانستان کمک شود.آقای صفری همچنین گفت كه
سفارتخانه ایران در کابل شرایط سهل تری را برای متقاضیان ویزای ایران فراهم خواهد
کرد تا افغانها در زمینه دریافت ویزابه اين كشور، با مشکلات زیادی روبرو نشوند.
دراين سفر موافقت شد تا يك هيئت افغاني به ايران آمده از نزديك از اردوگاههاي كه مهاجران در آن نگهداري مي شوند باز ديد
نمايند و با مقامات وزارت كشور ايران گفتگو نمايند.
افغانها اميد وار بودند كه اين سفر سبب شود تا از فشارهاي گسترده پليس ايران
بالاي مهاجران كاسته شود. اما به محض برگشت آقاي صفري از كابل وزير داخله ايران
آقاي مصطفي پورمحمدي در يك مصاحبه تلويزيوني گفت، اخراج اجباري مهاجران افغان ازيران به هيچ وجه كاهش نمي
يابد. او گفت افغانها بايد به كشورشان برگردند و روند اخراج آنها بدون اتلاف وقت
دنبال خواهد شد. هم چنين احمد حسینی، مدیرکل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت
داخله ایران در مصاحبه با بي بي سي گفت که
وزارت داخله ایران تصمیم گرفته تا یکبار و برای همیشه مساله کارگران غیرقانونی
افغان را در ایران حل کند.
با اينكه وزارت داخله ايران صحبت هاي آقاي صفري را رد كرده بود، باز هم بر
اساس برنامه قبلي هيئت افغاني به تاريخ 28 ثور به
ايران اعزام شد، اعضاي اين هيئت مركب بودند از: عبدالقادر احدی معاون مرکزی وزارت امور مهاجرین
و عودت کنندگان، محمد داود کلکانی نماینده پارلمان و عضو کمیسیون روابط بین الملل
مجلس ، دکتر ابراهیم ملک زاده نماینده پارلمان و عضو کمیسیون امنیت ملی ، محمد
داود پنچ شیری رئیس کنسولی وزارت خارجه ، دکتر محمد اکرم عظیمی رئیس عودت و
مهاجرین سفارت افغانستان در تهران ، عبدالباری روستایی آمر ارتباط خارجه وزارت
امور مهاجرین ، خانم پروین مومند کلوسه نماینده مجلس و عضوکمیسیون امور مهاجرین ،
شجاع الدین مراد مسئول بخش عودت و مهاجرین زاهدان و محمد یوسف اعتبار سرکنسول
افغانستان در مشهد. اين هيات از طرف رييس جمهور افغانستان جهت بررسي مشكلات
مهاجران افغان به ويژه افراد فاقد مدرك به ايران سفر كرده بودند.
ظاهرا اين هيئت از اردوگاههايي در ولايات تهران و خراسان رضوي نيز ديدن
نمودند. عبدالقادر
احدی معاون وزارت عودت و مهاجرین افغانستان در مصاحبه اي گفت:این هیات تمام موارد یادداشت
شده در طی بازدیدهااز مراکز نگهداری مهاجرین و صحبت با آنهارا به مقامات افغانستان
و ایران منعکس خواهند کرد . و نيز تا كيد كرد:ما امیدواریم که به با مقامات ایران
به توافقی دست پیدا کنیم که طی آن روند بازگشت مهاجرین و خصوصا فاقدین مدرک بصورت
تدریجی و آبرومندانه و متناسب با توانمندی افغانستان نسبت به پذیرش و سامان دهی این
افراد صورت بگیرد.
اين هيات كه از سوي جمعي از مسوولان اداره امور اتباع خارجي وزارت داخله ايران
همراهي مي گرديدند، از اردوگاههاي عسكرآباد و سليمانخاني ويژه بازگشت مهاجران در
اطراف تهران و دو اردوگاه ديگر در خراسان رضوي ديدن كردند. در حالي كه در ايران اردوگاههاي
زيادي براي اخراج اجباري مهاجران افغان وجود دارد، اما هيئت افغاني فقط از4 اردو
گاه ديدند كردند و از بقيه اردوگاهها در ديگر ولايات ايران باز ديد نكردند.
همانطوري كه پيش بيني مي گرديد در
ديدار هيئت افغاني با مقامات ايراني هيچ نتيجه اي را كه به نفع مهاجران افغان باشد
بدست نيامد. ديدار هيئت افغاني بااحمد حسینی مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی و
مهدی صفری معاون وزیر خارجه ایران و برخی از نمایندگان مجلس شوراي ايران صورت
گرفت، اصلا در مطبوعات و رسانه هاي ايران منعكس نشد و در واقع مهاجرين افغاني اصلا
از آمدن هيئت افغاني به ايران با خبر نشدند، بلكه خبر آمدن هيئت را از سايت هاي
افغاني با خبر شدند. حتي معاون والي تهران در يك سيميناري گفت: متاسفانه علي
رغم تلاش ايران براي ارائه خدمات به افغانهاي حاضر در كشور، برخي نمايندگان و
مسؤولان افغانستان اين زحمات را ناديده گرفته اند! ونيز گفت: از زمان شروع خروج
اتباع غيرقانوني، استان تهران رتبه نخست را در انجام اين كار كسب كرده كه بهترين
عملكرد را شهرستانهاي تهران، ساوجبلاغ و دماوند داشته و با خروج اتباع غيرمجاز از
كشور 400 هزار فرصت شغلي در اختيار مردم قرار مي گيرد!!
هر چند كه عبدالقادر احدی سرپرست هیات
در مذاكراتي كه با مقامات وزارت داخله و
خارجه و نمايندگان پارلمان ايران داشت تاکید كرده است كه در خصوص بازگشت مهاجرین
باید تدبیری اندیشیده شود که این بازگشت تدریجی باشد، مقامات ایران در این خصوص
انعطاف بیشتر از خود نشان دهند و روند بازگشت را کند تر کنند. اما اين خواسته مورد
پذيرش مقامات ايراني قرار نگرفته است.
ورود هيئت افغاني به ايران نه تنها روند باز گشت مهاجران را از ايران كند كرده
است، بلكه با بازگشت اين هيئت به افغانستان روند اخراج اجباري مهاجران نسبت به
گذشته در ولايات تهران ، قم و اصفهان به شدت افزايش نيز يافته است، بعد از بازگشت
هيئت افغاني از ايران طي دو سه روز هزاران مهاجر افغاني در اين سه ولايت توسط
پوليس ايران دستگير گرديدند.از آنجايي كه مسئولين اردوگاه به خاطر آمدن هيئت
افغاني به مدت دو سه روزي از تراكم بيش از حد مهاجران افغاني در اردوگاهها كاسته
بود، پس از رفتن آنان بار ديگر به شدت به دست گيري مهاجران افغاني اقدام كردند، تا
اردوگاهها را دوباره پر كنند. تراكمي كه قرار گفته تعداد زيادي از مهاجران، در يك اطاق 12 متري
بيش از 110 نفر را در اين هواي گرم جاي مي دهند كه تعدادي از اين مهاجران براثرتراكم و نبود تهويه هوا خفه شده و جان
داده اند.
اما وقتي هيئت افغاني به كابل باز گشتند گزارش خود را به هيئت دولت افغانستان
ارايه دادند، هيئت افغاني طرح هفت ماده اي را به دولت ايران پيشنهاد كردند كه مورد موافقت مقامات ايراني قرار نگرفت، در اين
پيشنهادات هيئت از دولت ايران خواسته بود كه در مورد بازگشت مهاجران فاقد مدرك
كميسيون دو جانبه تشكيل شود و اخراج مهاجران فاقد مدرك به صورت تدريجي و طي سه سال
باشد. اما اين طرح از سوي مقامات ايراني رد گرديد، مقامات افغاني از جمله كريم
رحيمي سخنگوي رياست جمهوري و آقاي فاروق وردك رئيس اداره امور افغانستان اعلام
كردند كه هيئت افغاني با دولت ايران به توافق رسيده است كه تا سه ماه ديگر اخراج
مهاجران افغاني فاقد مدرك را از ايران متوقف مي نمايند. اين خبر در رسانه هاي
مختلف بين المللي انعكاس زيادي پيدا كرد. دولت ايران نيزفورا در برابر اين خبر
واكنشي نشان نداد، به همين دليل همه بدين باور بودند كه تنها دستآورد هيئت افغاني
اين بوده كه مقامات وزارت داخله ايران را راضي نمايد كه بعد از سه ماه اخراج
اجباري افغانها را متوقف نمايد، اما پس از چند روز آقاي حسيني مدير كل اداره اتباع
خارجي وزارت داخله ايران در مصاحبه با بي بي سي اعلام كرد كه به هيچ وجه اخراج
اجباري مهاجرين فاقد مدرك را متوقف نمي كنيم او گفته است: هیچ توافقی برای تعطیلی این روند
صورت نگرفته و اصولاً این طرح قابل تعطیلی نیست، چون جز قوانین مسلم و روشن ایران
است.ما در حقیقت درخواست رئیس جمهور جناب آقای کرزی را پذیرفتیم که بازگشت
(افغانها) به شکل منظم و تدریجی باشد و این توافقی بوده که میان ما و هیاتی بوده
که به ایران آمده.
واقعيت اين
است كه همين توافق هم صور ت نگرفته چون قبل از آمدن هيئت روند اخراج اجباري مهاجران كمي كند شده بود و
در اين باره هيچ توافقي ميان دو كشور صورت نگرفته است زيرابا توجه به مشكلات عديده
اي كه براي خود ايران در قبال اخراج سراسر و گسترده اي كه در آغاز اخراج مهاجران
دنبال مي كرد، بوجود آمده بود ايران تصميم گرفت كه كمي از اين روند گسترده بكاهد.
آقاي حسيني در واقع هندوانه زير بغل هيئت افغاني گذاشته است تا سفر آنان را بي
نتيجه جلوه ندهد.
به هر حال
با اين همه اختلافات در نحوه توافقات كه ميان دو كشور وجود دارد مهاجران افغاني
نمي دانند كه حرف چه كسي را باور كنند؟
زيرا تلاش هاي كه براي متوقف كردن اخراج اجباري انان صورت مي گيرد به معمايي تبديل
گرديده است كه حل آن سبب تناقضات زيادي در
مواضع و اظهارات رسمي گرديده است.